SỞ CÔNG THƯƠNG HẢI DƯƠNG HỘI NHẬP VÀ PHÁT TRIỂN
Thứ 4, ngày 26/7/2017

Bảo vệ quyền lợi NTD

7/6/2017 10:13:20 AM
Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong các giao dịch liên quan đến Hợp đồng theo mẫu, điều kiện giao dịch chung
Các cơ quan thông tin đại chúng cần kịp thời đưa tin bài về các vụ việc "điểm" liên quan đến bảo vệ người tiêu dùng; từng bước nâng cao hiệu quả hoạt động của cơ chế bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng tại cơ quan quản lý nhà nước, Tòa án cũng như các tổ chức Hộị

 

Người tiêu dùng: Là người mua, sử dụng hàng hóa, dịch vụ cho mục đích tiêu dùng, sinh hoạt của cá nhân, gia đình, tổ chức.

Tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ: Là tổ chức, cá nhân thực hiện một, một số hoặc tất cả các công đoạn của quá trình đầu tư, từ sản xuất đến tiêu thụ hàng hóa hoặc cung ứng dịch vụ trên thị trường nhằm mục đích sinh lợi, bao gồm: Thương nhân theo quy định của Luật thương mại; cá nhân hoạt động thương mại độc lập, thường xuyên, không phải đăng ký kinh doanh.

Hợp đồng theo mẫu: Là hợp đồng do tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ soạn thảo để giao dịch với người tiêu dùng.

 Điều kiện giao dịch chung: Là những quy định, quy tắc bán hàng, cung ứng dịch vụ do tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ công bố và áp dụng đối với người tiêu dùng.

Nhu cầu bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong các giao dịch liên quan đến Hợp đồng theo mẫu, điều kiện giao dịch chung (HĐTM, ĐKGDC)

Trong nền kinh tế hiện đại, việc áp dụng những điều khoản mẫu được thể hiện trong HĐTM, ĐKGDC đã trở thành một xu thế hết sức phổ biến. Điều khoản mẫu giúp cho việc giảm chi phí giao dịch, thúc đẩy hiệu quả kinh tế và sự an toàn pháp lý cho bên ban hành, sử dụng. Tuy nhiên, phía bên đối tác tiếp nhận những điều khoản này có thể phải đối mặt với một thoả thuận không công bằng do họ không có cơ hội và khả năng để ảnh hưởng đến điều khoản mẫu. Chính vì vậy, một cơ chế kiểm soát hữu hiệu cần được thiết lập để điều chỉnh những thách thức mà điều khoản mẫu gây nên.

Tuy nhiên, với đặc trưng cơ bản là một bên đưa ra các điều kiện và điều khoản soạn sẵn mà bên kia chỉ có quyền chấp nhận hoặc không chấp nhận mà không có quyền đàm phán, thương lượng về các điều kiện và điều khoản đó; các giao dịch này vô hình chung đặt người tiêu dùng vào thế yếu hơn so với thương nhân, thế yếu này chủ yếu bắt nguồn từ sự bất cân xứng về vị thế, về thông tin và khả năng đàm phán, thương lượng giữa các bên, cũng như quy trình, phương thức giao kết và thực hiện. Bên cạnh đó, thực tiễn cho thấy, khi tham gia vào giao dịch liên quan đến HĐTM, ĐKGDC người tiêu dùng rất hiếm khi có quyền lựa chọn nhà cung cấp hàng hóa, dịch vụ do đặc thù của từng loại hàng hoặc dịch vụ, sự hạn chế về số lượng các nhà cung cấp, sự phụ thuộc vào cơ sở hạ tầng. Trong khi không phải người tiêu dùng nào cũng nắm rõ được các vấn đề nêu trên để có biện pháp hạn chế rủi ro cho mình khi giao kết và thực hiện hợp đồng. Chính vì vậy, cần phải có sự can thiệp của pháp luật để bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng - bên yếu thế trong giao dịch liên quan đến HĐTM, ĐKGDC.

Bên cạnh đó, để tối đa hóa lợi ích của mình, khi dự thảo Hợp đồng, thương nhân thường soạn sẵn những điều kiện và điều khoản có lợi cho mình, dẫn đến có nhiều khả năng gây bất lợi cho người tiêu dùng.

Thực trạng pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong trong các giao dịch liên quan đến HĐTM, ĐKGDC          

Hiện nay, có khá nhiều văn bản pháp luật điều chỉnh các vấn đề liên quan đến bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng nói chung và trong lĩnh vực giao kết, thực hiện HĐTM, ĐKGDC nói riêng như: Bộ luật Dân sự; Luật Cạnh tranh năm; Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa năm; Luật An toàn thực phẩm năm; Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng... và những văn bản dưới luật khác.

Tuy nhiên, hệ thống các văn bản pháp luật hiện hành còn khá ít các quy định cụ thể, chi tiết để bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng trong giao kết và thực HĐTM, ĐKGDC. Cơ chế để người tiêu dùng có thể khiếu nại hoặc khởi kiện khi có tranh chấp xảy ra liên quan đến việc giao kết và thực hiện HĐTM, ĐKGDC còn nhiều hạn chế. Thực tiễn cho thấy, người tiêu dùng rất lúng túng trong việc tìm hiểu các thông tin chi tiết liên quan đến sản phẩm hàng hóa, dịch vụ cũng như tình hình thực tế của nhà cung cấp.  Trong khi đó, đây là những giao dịch mà quy trình giao kết, thực hiện tuân theo những trình tự và điều kiện rất khác biệt so với giao kết hợp đồng dân sự thông thường. Việc giải quyết các tranh chấp phát sinh, nếu có, phụ thuộc rất lớn vào chính những điều khoản đã giao kết mà đôi khi người tiêu dùng thậm chí chưa hiểu thấu đáo.

Ngày 27/10/2011, Chính phủ ban hành Nghị định số 99/2011/NĐ-CP quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đã quy định chi tiết về việc kiểm soát HĐTM, ĐKGDC (như: Trình tự, thủ tục đăng ký hợp đồng gia nhập và điều kiện giao dịch chung thuộc Danh mục hàng hóa, dịch vụ thiết yếu phải đăng ký HĐTM, ĐKGDC do Thủ tướng Chính phủ ban hành; yêu cầu hủy bỏ hoặc sửa đổi điều khoản trong HĐTM, ĐKGDC trong trường hợp không thuộc phạm vi đăng ký...) và một số loại hợp đồng đặc thù giao kết với người tiêu dùng (như: Hợp đồng giao kết từ xa; hợp đồng cung cấp dịch vụ liên tục; hợp đồng bán hàng tận cửa) mà mục đích chính là bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng tốt hơn, phù hợp với yêu cầu thực tiễn.

Một trong những điểm nổi bật của Nghị định số 99/2011/NĐ-CP là quy định về hệ thống cơ quan quản lý nhà nước liên quan đến bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng từ trung ương đến địa phương. Quy định này giúp hình thành một hệ thống các cơ quan xuyên suốt về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, giúp công tác quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng được thực hiện đồng bộ, thống nhất và hiệu quả.

Để xử lý các hành vi vi phạm liên quan đến bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, trong đó có vấn đề giao kết và thực hiện HĐTM, ĐKGDC, ngày 15/11/2013, Chính phủ ban hành Nghị định số 185/2013/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động thương mại, sản xuất, buôn hàng giả, hàng cấm và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, trong đó đáng chú ý nhất là quy định về xử phạt vi phạm hành chính đối với các hành vi buôn bán hàng giả, hàng cấm, xâm phạm quyền lợi người tiêu dùng.

Tuy nhiên, đánh giá một cách khách quan, các vụ việc có vi phạm hoặc xảy ra tranh chấp là không nhỏ nhưng số liệu thống kê cho thấy các vụ việc vi phạm liên quan đến Hợp đồng theo mẫu, điều kiện giao dịch chung đã bị xử lý hoặc có khiếu nại, khiếu kiện là rất hạn chế. Điều này cho thấy cơ chế giám sát, thực thi đối với doanh nghiệp cũng như giải quyết khiếu nại của người tiêu dùng còn nhiều hạn chế.

Giải pháp hoàn thiện pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong giao dịch liên quan đến HĐTM, ĐKGDC

Về pháp lý     

Hiện nay, pháp luật chỉ quy định chung tại khoản 1 Điều 17 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2010, đó là: “Khi giao kết hợp đồng theo mẫu, tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ phải dành thời gian hợp lý để người tiêu dùng nghiên cứu hợp đồng”. Thực tiễn cho thấy, để đảm bảo quyền lợi người tiêu dùng trong giao kết và thực hiện HĐTM, ĐKGDC, người tiêu dùng phải có một khoảng thời gian nhất định để nghiên cứu về các điều kiện và điều khoản của hợp đồng do thương nhân đưa ra. Tuy nhiên, việc quy định mang tính định tính mà thiếu căn cứ định lượng sẽ rất khó để xác định thương nhân có vi phạm về vấn đề này hay không.

Nên chăng căn cứ vào các tiêu chí như số trang của hợp đồng gia nhập; lĩnh vực hàng hóa, dịch cung cấp; mức độ phức tạp của hợp đồng… để từ đó xác định thời gian (tối thiểu) phù hợp.  

Đồng thời, thường xuyên rà soát để sửa đổi, bổ sung Danh mục hàng hóa, dịch vụ thiết yếu phải đăng ký HĐTM, ĐKGDC đáp ứng theo nhu cầu thực tế. Đi kèm với đó là hoạt động thanh kiểm tra, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm liên quan đến HĐTM, ĐKGDC.

Nâng cao hiệu quả công tác giám sát, kiểm tra, xử lý các vi phạm để tăng tính răn đe và tạo niềm tin cho người tiêu dùng. Mặc dù còn những hạn chế nhất định nhưng hệ thống pháp luật liên quan hiện nay trong lĩnh vực này nếu được thực hiện đúng, đủ, kịp thời, nghiêm minh sẽ góp phần nâng cao hiệu quả công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong giao kết HĐTM, ĐKGDC.

Về tổ chức bộ máy

Nghị định số 99/2011/NĐ-CP đã quy định về hệ thống cơ quan quản lý nhà nước liên quan đến bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng từ trung ương đến cấp huyện. Tuy nhiên, với thực trạng nguồn nhân lực ở cấp huyện hiện nay (thường thuộc Phòng Kinh tế Hạ tầng hoặc Phòng Kinh tế thành phố, thị xã) thì rất khó đáp ứng được yêu cầu nhiệm vụ này và về số lượng lẫn chất lượng (kiến thức liên quan đến hoạt động bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng nói chung, giao dịch liên quan đến HĐTM, ĐKGDC).

Nâng cao nhận thức cho người tiêu dùng

Được tiếp cận trên 2 khía cạnh:

Thứ nhất, một trong những vấn đề bất lợi lớn mà người tiêu dùng phải đối mặt khi sử dụng sản phẩm hàng hóa, dịch vụ do thương nhân cung ứng đó là về giá cả và chất lượng của sản phẩm (đặc biệt đối với một số sản phẩm độc quyền). Hơn nữa, người tiêu dùng thường không đủ kiến thức hiểu biết về chuyên môn, kỹ thuật, không có khả năng đánh giá về độ tương xứng giữa chất lượng hàng hóa, dịch vụ với giá cả do thương nhân đưa ra cũng như khả năng thấu hiểu các nội dung, điều khoản của hợp đồng, tất yếu dẫn đến việc người tiêu dùng gánh chịu sự thua thiệt do không thể nắm quyền chủ động trong giao kết và thực hiện HĐTM, ĐKGDC.

Do đó, cần xây dựng cơ chế cung cấp thông tin đánh giá (khách quan và được cập nhật thường xuyên) để người tiêu dùng tham chiếu, lựa chọn trước khi đưa ra quyết định. Các khái niệm, điều khoản mang tính chuyên môn phải được định nghĩa hoặc thống nhất mang tính pháp lý để người tiêu dùng có khả năng tiếp cận, hiểu đầy đủ.

Thứ hai, người tiêu dùng Việt Nam thường có tâm lý e ngại khi phải tham gia các thủ tục khiếu nại, khiếu kiện, tranh tụng. Do vậy, khi phát sinh tranh chấp hoặc bị thiệt hại thường có tư tưởng chấp nhận, cho qua, "ngậm bồ hòn làm ngọt".

Do đó, cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền nâng cao nhận thức, ý thức trách nhiệm cũng như "lòng dũng cảm" của người tiêu dùng trong bảo vệ quyền lợi của mình, của cộng đồng.

Bên cạnh đó, các cơ quan thông tin đại chúng cần kịp thời đưa tin bài về các vụ việc "điểm" liên quan đến bảo vệ người tiêu dùng. Đồng thời, từng bước nâng cao hiệu quả hoạt động của cơ chế bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng tại cơ quan quản lý nhà nước, Tòa án cũng như các tổ chức Hộị./.

Nguồn Bài: Vũ Minh Hải (Chi cục QLTT)

[Quay lại]
 In trang    Đầu trang
Các tin cùng Chuyên mục
Kinh nghiệm kiểm soát việc sử dụng các loại thuốc thú y, kháng sinh độc hại trong chăn nuôi của một số quốc gia trên thế giới (4/29/2016 3:08:03 PM)
Một số kiến thức cơ bản về mã số - mã vạch (3/31/2016 10:09:32 AM)
Từ "Ngày Quyền người tiêu dùng thế giới" đến "Ngày Quyền người tiêu dùng Việt Nam" (3/22/2016 11:03:07 AM)
Tổng kết công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng giai đoạn 2011-2015 (1/21/2016 11:01:54 AM)
Tổng kết Dự án nâng cao hiệu quả quản lý chất lượng mũ bảo hiểm cho người đi xe máy (10/13/2015 3:37:09 PM)
Dinh dưỡng lành mạnh và quyền được thông tin của người tiêu dùng (4/24/2015 12:00:00 AM)
Nhìn lại 3 năm thực thi Luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng (11/12/2014 12:00:00 AM)
Xử lý phân bón giả: Tháng 7 mới có Thông tư hướng dẫn (5/28/2014 12:00:00 AM)
Kiểm soát thuốc lá lậu: Không chỉ “đánh” trong đợt cao điểm (5/21/2014 12:00:00 AM)
Báo động mì chính, bột nêm giả (5/15/2014 12:00:00 AM)
BaoNhanDanBaoCongThuong2BaoHaiDuongTruyenhinhHaiDuongTrung tam XTTM Lang Son